Incoterms 2020 Teslim Şekilleri: EXW, FCA, FOB, CIF, DDP ve Diğer Teslim Kuralları
Uluslararası ticarette bir ürünün fiyatı kadar önemli olan konulardan biri, ürünün satıcıdan alıcıya hangi koşullarda teslim edileceğidir. Taşıma ücretini kim ödeyecek? İhracat ve ithalat gümrük işlemlerini hangi taraf gerçekleştirecek? Yükün taşıma sırasında zarar görmesi hâlinde risk hangi noktada alıcıya geçecek? Sigortayı kim yaptıracak? İşte Incoterms 2020 teslim şekilleri, bu soruların önemli bir bölümünü standart kurallar çerçevesinde açıklığa kavuşturur.
Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan Incoterms® kuralları, mal satış sözleşmelerinde satıcı ile alıcı arasındaki taşıma, teslim, maliyet ve risk paylaşımının açık biçimde belirlenmesine yardımcı olur. Güncel Incoterms® 2020 sistemi toplam 11 teslim kuralından oluşmaktadır.
Ancak doğru Incoterms kuralını seçmek yalnızca sözleşmeye üç harf yazmaktan ibaret değildir. Yanlış teslim şekli; beklenmeyen navlun giderleri, gümrük sorunları, sigorta açıkları ve taraflar arasında ciddi mali anlaşmazlıklar doğurabilir. Bu nedenle ihracatçı ve ithalatçıların teslim şeklini ürün, taşıma modu, ülke, gümrük yapısı ve ticari anlaşmaya göre belirlemesi gerekir.
1. Incoterms Nedir ve Alıcı ile Satıcı Arasında Neleri Belirler?
Incoterms, “International Commercial Terms” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede genellikle uluslararası ticari teslim şekilleri olarak ifade edilir. ICC tarafından ilk kez 1936 yılında yayımlanan bu kurallar, uluslararası ticarette ortaya çıkan yorum farklılıklarını azaltmak amacıyla geliştirilmiştir.
Incoterms® 2020 kuralları temel olarak üç önemli konuyu açıklar:
- Görev ve yükümlülükler: Taşımayı, gümrük işlemlerini veya gerektiğinde sigortayı hangi taraf organize edecek?
- Risk: Malın kaybolması veya zarar görmesi riski hangi teslim noktasında satıcıdan alıcıya geçecek?
- Maliyet: Navlun, yükleme, boşaltma ve ilgili operasyon giderlerinden hangi taraf sorumlu olacak?
Burada önemli bir ayrım vardır: Incoterms kuralları bir satış sözleşmesinin tamamının yerine geçmez. Ürünün satış bedeli, ödeme tarihi, mülkiyetin hangi anda geçtiği, sözleşmenin ihlali hâlindeki yaptırımlar veya uyuşmazlığın hangi mahkemede çözüleceği gibi konular ayrıca satış sözleşmesinde düzenlenmelidir.
Teslim şeklinin gümrük operasyonuyla uyumlu belirlenmesi özellikle uluslararası ticarette önemlidir. Gümrük beyannamesi, taşıma evrakları, ticari fatura ve teslim şekli arasında uyumsuzluk olması operasyonun gecikmesine neden olabilir. Bu sürecin tamamı hakkında ayrıntılı bilgi için Uluslararası Lojistik, Gümrükleme ve Dış Ticaret Süreçleri rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Incoterms yazılırken teslim yeri mutlaka belirtilmelidir. “FCA Incoterms 2020” şeklindeki genel bir ifade yerine örneğin “FCA Bursa Fabrika, Türkiye – Incoterms® 2020” gibi teslim noktasının açıkça tanımlanması taraflar arasındaki belirsizliği azaltır.
2. Her Türlü Taşımada Kullanılabilen Incoterms 2020 Teslim Şekilleri
Incoterms® 2020'de yedi kural; karayolu, havayolu, demiryolu, denizyolu veya birden fazla taşıma modunun birlikte kullanıldığı multimodal operasyonlarda uygulanabilir. Bunlar EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU ve DDP teslim şekilleridir.
EXW – Ex Works / İşyerinde Teslim
EXW teslim şeklinde satıcının sorumluluğu oldukça sınırlıdır. Satıcı, malları kendi fabrikasında, deposunda veya sözleşmede belirtilen başka bir yerde alıcının kullanımına hazır hâle getirir.
Genel yapıda yükleme, ana taşıma, ihracat işlemleri ve ithalat operasyonu alıcı tarafından organize edilir. Bu nedenle EXW ilk bakışta satıcı için en kolay teslim şekillerinden biri gibi görünse de uluslararası ihracat işlemlerinde uygulamada bazı sorunlar ortaya çıkabilir. Özellikle ihracat gümrük işlemlerinin yerleşik ihracatçı tarafından yapılmasının gerektiği ülkelerde FCA daha uygun bir seçenek olabilir.
FCA – Free Carrier / Taşıyıcıya Masrafsız Teslim
FCA'da satıcı, malları belirlenen noktada alıcının seçtiği taşıyıcıya teslim eder ve ihracat gümrük işlemlerini tamamlar. Risk, belirtilen teslim noktasında malın taşıyıcıya teslim edilmesiyle alıcıya geçer.
FCA özellikle konteyner taşımaları, karayolu taşımaları ve multimodal operasyonlarda yaygın ve kullanışlı bir teslim şeklidir. Teslim noktası satıcının tesisi ise satıcının araca yükleme yükümlülüğü de bulunur. Başka bir terminal veya teslim noktası seçilmişse sorumluluğun nerede sona erdiği sözleşmede açık şekilde belirtilmelidir.
CPT – Carriage Paid To / Taşıma Ücreti Ödenmiş Olarak Teslim
CPT'de satıcı, ürünün sözleşmede belirtilen varış yerine kadar olan taşıma ücretini öder. Ancak burada sık yapılan önemli bir hata vardır: masrafın satıcı tarafından ödenmesi, riskin varış noktasına kadar satıcıda kaldığı anlamına gelmez.
Risk, malların satıcı tarafından sözleşmeye uygun şekilde taşıyıcıya teslim edildiği noktada alıcıya geçer. Böylece taşıma ücretini satıcı ödese bile taşıma sırasında oluşabilecek risk belirli aşamadan itibaren alıcıya ait olabilir.
CIP – Carriage and Insurance Paid To / Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Teslim
CIP, CPT'ye benzer; ancak satıcının ayrıca alıcı lehine taşıma sigortası yaptırması gerekir. Incoterms® 2020 kapsamında CIP için öngörülen sigorta kapsamı, CIF'e göre daha geniş koruma sağlayacak seviyede düzenlenmiştir.
Özellikle yüksek değerli makineler, elektronik ekipmanlar veya hassas ticari ürünlerin taşınmasında sigorta kapsamının yalnızca teslim şeklindeki asgari yükümlülükle bırakılmaması ve poliçe şartlarının ayrıca incelenmesi önemlidir.
DAP – Delivered at Place / Belirlenen Yerde Teslim
DAP teslim şeklinde satıcı, ürünü kararlaştırılan varış noktasına kadar getirir ve mal boşaltılmaya hazır durumdayken alıcının kullanımına sunar. Ana taşıma ve varış noktasına kadar oluşan risk satıcıya aittir.
Ancak araçtan boşaltma alıcının sorumluluğundadır. İthalat gümrük işlemleri, ithalat vergileri ve diğer ithalat yükümlülükleri de genel olarak alıcı tarafından yerine getirilir.
DPU – Delivered at Place Unloaded / Belirlenen Yerde Boşaltılmış Teslim
DPU, Incoterms® 2020'nin satıcıya boşaltma sorumluluğu yükleyen teslim şeklidir. Satıcı, yükü belirlenen varış noktasına ulaştırır ve araçtan boşaltarak alıcıya teslim eder.
DAP ile DPU arasındaki en temel fark budur: DAP'ta satıcı boşaltmaz, DPU'da satıcı boşaltır. Bu nedenle ağır makine, proje yükü veya özel boşaltma ekipmanı gerektiren taşımalarda teslim noktasındaki operasyon imkânları önceden kontrol edilmelidir.
DDP – Delivered Duty Paid / Gümrük Vergileri Ödenmiş Teslim
DDP, satıcının yükümlülüğünün en geniş olduğu Incoterms kurallarından biridir. Satıcı, ürünü belirlenen teslim noktasına kadar getirir; ihracat ve ithalat gümrük işlemleri ile ilgili vergileri üstlenir ve ürünü alıcıya teslim eder.
Ancak DDP kullanmadan önce satıcının hedef ülkede ithalatçı olarak işlem yapıp yapamayacağı, vergi kaydı gereksinimleri, KDV uygulamaları ve gümrük temsil kuralları mutlaka araştırılmalıdır. Satıcının ilgili ülkede hukuken ithalat işlemi gerçekleştiremediği durumlarda DDP seçimi ciddi operasyonel sorunlara neden olabilir.
3. Yalnızca Denizyolu ve İç Su Yolu Taşımalarında Kullanılan Teslim Şekilleri
Incoterms® 2020 kapsamında FAS, FOB, CFR ve CIF yalnızca denizyolu ve iç su yolu taşımalarında kullanılmak üzere düzenlenmiştir. Bu kurallarda teslim ve riskin devri gemiyle bağlantılı olarak belirlenir.
FAS – Free Alongside Ship / Gemi Doğrultusunda Masrafsız
Satıcı, malı belirlenen yükleme limanında geminin yanına getirerek teslim eder. Bu noktadan sonraki risk ve maliyetler alıcıya geçer. Özellikle dökme yük ve büyük hacimli emtia taşımalarında kullanılabilir.
FOB – Free On Board / Gemide Masrafsız
FOB'da satıcı, malı belirlenen yükleme limanında gemiye yükleyene kadar sorumludur. Mallar gemiye yüklendiğinde risk alıcıya geçer. Ana denizyolu navlununu alıcı organize eder.
Konteynerli taşımalarda konteyner çoğu zaman gemiye yüklenmeden önce terminalde taşıyıcıya teslim edildiğinden, operasyonun yapısına göre FCA kullanımı daha uygun olabilir.
CFR – Cost and Freight / Masraflar ve Navlun
CFR'de satıcı, varış limanına kadar olan denizyolu navlununu öder. Ancak risk, mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer.
CPT'de olduğu gibi burada da maliyet ile riskin farklı noktalarda el değiştirebilmesi önemlidir. Satıcının navlunu ödemesi, taşıma boyunca bütün riskin satıcıda olduğu anlamına gelmez.
CIF – Cost, Insurance and Freight / Masraflar, Sigorta ve Navlun
CIF, CFR'nin sigorta eklenmiş hâlidir. Satıcı hem varış limanına kadar navlunu öder hem de alıcı lehine belirli asgari kapsamda taşıma sigortası sağlar. Buna rağmen risk, malların yükleme limanında gemiye yüklenmesiyle alıcıya geçer.
CIF kapsamında sağlanması gereken sigorta ile ticari yükün gerçek risklerine uygun geniş kapsamlı emtia sigortası aynı şey değildir. Özellikle yüksek değerli yüklerde poliçe limitleri, muafiyetler ve teminat dışı durumlar ayrıca incelenmelidir.
Taşıma sırasında yükün hasar görmesi veya kaybolması hâlinde sigorta ve tazminat sürecinin nasıl yönetildiğini ayrıntılı olarak Lojistikte Emtia Nakliyat Sigortası ve Hasar Süreçleri Yönetimi yazımızda inceleyebilirsiniz.
4. EXW, FCA, FOB, CIF ve DDP Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?
İhracatçılar arasında en sık karşılaşılan teslim şekilleri EXW, FCA, FOB, CIF ve DDP'dir. Ancak bu terimler arasında yalnızca navlun ödemesi açısından değil; risk, gümrük ve operasyon sorumluluğu bakımından da önemli farklılıklar vardır.
Kısaca özetlemek gerekirse:
- EXW: Satıcının sorumluluğu minimum seviyededir. Mal satıcının tesisinde alıcının kullanımına bırakılır.
- FCA: Satıcı ihracat gümrüğünü tamamlayarak ürünü belirlenen noktada alıcının taşıyıcısına teslim eder.
- FOB: Yalnız deniz veya iç su yolu taşımalarında kullanılır. Satıcının riski mal gemiye yüklendiğinde sona erer.
- CIF: Satıcı denizyolu navlununu ve belirli sigorta yükümlülüğünü üstlenir; buna rağmen risk yükleme limanında gemiye yükleme anında alıcıya geçer.
- DDP: Satıcı, varış ülkesindeki ithalat işlemleri ve vergiler dahil olmak üzere çok geniş bir sorumluluk üstlenir.
Bu nedenle “navlunu kim ödüyor?” sorusu tek başına doğru Incoterms seçmek için yeterli değildir. Riskin devredildiği nokta, ihracat ve ithalat gümrük sorumlulukları, yükleme-boşaltma şartları ve sigorta yükümlülüğü birlikte değerlendirilmelidir.
Ayrıca taşıma şekli de seçim üzerinde doğrudan etkilidir. Örneğin Türkiye'den Avrupa'ya gerçekleştirilen karayolu taşımalarında EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU veya DDP gibi tüm taşıma modlarına uygun kurallar kullanılabilirken FOB veya CIF gibi denizyoluna özgü terimler karayolu operasyonu için doğru seçim değildir.
Avrupa yönlü operasyonlarda taşıma planlaması, transit ülkeler ve güzergâh seçiminin önemini Kara Yolu Taşımacılığında Rota Planlanması içeriğimizde ayrıntılı olarak ele aldık.
5. İhracatçılar Doğru Incoterms Teslim Şeklini Nasıl Seçmeli?
Her şirket veya sevkiyat için tek bir “en iyi Incoterms” bulunmaz. Doğru teslim şekli; ürünün özelliklerine, taşıma moduna, tarafların lojistik gücüne, hedef ülkenin gümrük mevzuatına ve ticari pazarlık koşullarına göre değişir.
Teslim şekli belirlenmeden önce aşağıdaki soruların cevaplanması faydalıdır:
- Ana taşımayı satıcı mı yoksa alıcı mı daha uygun maliyetle organize edebilir?
- İhracat gümrük işlemlerini hangi taraf gerçekleştirecek?
- İthalatçı ülkedeki gümrük işlemlerini satıcı yasal olarak yapabilir mi?
- Taşıma sırasında risk hangi noktada devredilecek?
- Yükün sigortasını hangi taraf yaptıracak?
- Teslim noktasında yükü kim boşaltacak?
- Ürün konteynerle mi, karayoluyla mı, denizyoluyla mı yoksa multimodal olarak mı taşınacak?
- Satış fiyatına navlun, sigorta ve gümrük masraflarının ne kadarı dahil edilecek?
Örneğin Türkiye'deki üreticinin Avrupa'daki müşterisine DDP fiyat vermesi ticari açıdan cazip görünebilir. Ancak satıcının alıcının ülkesindeki gümrük işlemlerini gerçekleştirecek yapılanması yoksa DDP yerine DAP gibi farklı bir model operasyon açısından daha güvenli olabilir.
Benzer şekilde konteynerle ihracat yapan bir şirketin otomatik olarak FOB kullanması yerine yükün fiilen hangi noktada taşıyıcıya teslim edildiğini analiz etmesi ve gerekirse FCA seçeneğini değerlendirmesi daha doğru olabilir.
Incoterms seçerken en sık yapılan hatalar:
- Teslim yerinin yalnızca ülke veya şehir olarak belirsiz bırakılması,
- Karayolu taşımasında FOB veya CIF kullanılması,
- Navlunu ödeyen taraf ile riski taşıyan tarafın aynı olduğu varsayılması,
- DDP seçilirken ithalat ülkesindeki vergi ve gümrük yükümlülüklerinin araştırılmaması,
- Sigorta kapsamının otomatik olarak malın tüm değerini koruduğunun düşünülmesi,
- Satış sözleşmesi, fatura ve taşıma talimatında farklı teslim şekillerinin kullanılması.
Avrupa'ya düzenli ihracat yapan şirketlerde Incoterms seçimi depolama ve dağıtım modelini de etkileyebilir. Ürünlerin Avrupa'daki bir dağıtım merkezine toplu gönderilmesi ve sonrasında yerel müşterilere sevk edilmesi durumunda teslim şekli, ithalatçı yapısı ve stok sahipliği birlikte değerlendirilmelidir.
Bu model hakkında ayrıntılı bilgi için Avrupa Depolama Hizmetleri ile İhracat Süreçleri başlıklı rehberimize göz atabilirsiniz.
Sonuç olarak Incoterms® 2020, uluslararası ticarette alıcı ve satıcının sorumluluklarını daha öngörülebilir hâle getiren önemli bir standarttır. Ancak teslim şeklinin yanlış seçilmesi, doğru kullanılan bir lojistik sistemde bile gereksiz maliyet ve risk oluşturabilir.
İhracatçıların fiyat teklifini hazırlamadan önce taşıma maliyetini, gümrük yükümlülüklerini, sigorta ihtiyacını, teslim noktasını ve risk devrini birlikte değerlendirmesi gerekir. Incoterms kuralının tam adı ve belirlenen teslim noktası satış sözleşmesi, proforma veya ticari fatura üzerinde açık şekilde belirtilmelidir.
Uluslararası Taşımalarınızı CASLOG ile Planlayın
CASLOG; uluslararası karayolu ve multimodal lojistik operasyonlarında yükün çıkış noktasından teslim noktasına kadar rota, taşıma, belge ve gümrük koordinasyonunun planlanmasına destek olur.
Yükleme ve teslim adresinizi, ürün türünü, ağırlığı, ölçüleri, palet veya koli sayısını ve satışta kullanılan teslim şeklini paylaşarak operasyonunuza uygun lojistik çözüm hakkında bilgi alabilirsiniz.
Karayolu Taşımacılığı Taşıma Teklifi AlınBilgilendirme: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Incoterms® kuralları Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanmaktadır. Teslim şeklinin uygulanması; satış sözleşmesine, taşıma modeline, ürün türüne, ilgili ülkelerin gümrük ve vergi mevzuatına göre farklı sonuçlar doğurabilir. Ticari sözleşme hazırlanırken güncel ICC kuralları ile gümrük, hukuk ve mali müşavirlik görüşlerinin dikkate alınması önerilir.
